26-02-2026

Veel veranderingen in tandstand of kaakontwikkeling ontstaan niet plotseling, maar geleidelijk. Ze worden beïnvloed door dagelijkse functies zoals:

• ademen

• slikken

• kauwen

• spreken

• de rusthouding van de mond

Daarnaast kunnen ook (ongezonde) gewoontes invloed hebben op de ontwikkeling, zoals:

• langdurig speen- of duimzuigen

• nagelbijten

• klemmen of knarsen van de tanden

Wanneer functies of gewoontes uit balans raken, kan dat zichtbaar worden in de groei van het gebit, de kaken en het gezicht.

In deze blog leggen we uit wat mondademhaling en mondgewoonten betekenen — en wat je als ouder nu al kunt doen.

Mondademhaling bij kinderen: wat gebeurt er precies?

Neusademhaling is de natuurlijke manier van ademen. De neus:

• filtert en verwarmt de lucht

• bevochtigt de ingeademde lucht

• ondersteunt efficiënte zuurstofopname

• helpt bij een gezonde tongpositie

• stimuleert een gesloten mondhouding

Wanneer een kind regelmatig of structureel door de mond ademt, verandert dit evenwicht.

Wat verandert er bij mondademhaling?

Bij mondademhaling:

• zakt de tong vaak naar de bodem van de mond

• blijven de lippen vaker open

• verandert de spierbalans in lippen en wangen

• mist de bovenkaak de natuurlijke tegendruk van de tong

Op de lange termijn kan dit invloed hebben op:

• een smallere bovenkaak

• meer kans op een open beet

• veranderde gezichtsgroei

• een naar voren geplaatste hoofdhouding

Dit proces verloopt geleidelijk en is vaak niet direct zichtbaar.

Mondademhaling en slaap

Neusademhaling speelt ook een belangrijke rol in de slaapkwaliteit.

Wanneer een kind door de neus ademt:

• verloopt de ademhaling stabieler

• wordt zuurstof efficiënter opgenomen

• blijft de tong hoger in de mond

• is de kans groter op diepere, herstellende slaap

Bij mondademhaling kan de ademhaling onrustiger zijn. Sommige kinderen bereiken minder gemakkelijk de diepe slaapfasen of worden vaker kort wakker.

Dat kan leiden tot:

• minder uitgeruste nachten

• vermoeidheid overdag

• moeite met concentratie

• prikkelbaarheid

Mondademhaling is niet automatisch de enige oorzaak van slaapproblemen, maar kan wel een belangrijke factor zijn.

Hoe herken je mondademhaling?

Let bijvoorbeeld op:

• open mond in rust

• droge of gebarsten lippen

• snurken

• onrustige slaap

• vaak verkouden

• vermoeidheid overdag

• concentratieproblemen

Sommige kinderen ademen vooral ’s nachts door de mond, waardoor het minder snel wordt opgemerkt.

Duimzuigen en speengebruik: van zuigbehoefte naar zuiggewoonte

Zuigen is in de eerste levensmaanden een essentiële reflex. Het is cruciaal voor:

• voeding

• troost

• regulatie

• ontwikkeling van kaak- en mondspieren

De zuigbehoefte is het sterkst in de eerste 6 tot 9 maanden. In deze periode is zuigen normaal en functioneel.

Na ongeveer negen maanden verandert de ontwikkeling.

Baby’s en dreumesen krijgen steeds meer vaste voeding. Het slikken ontwikkelt zich van een voorwaartse zuigbeweging naar een meer opwaartse, volwassen slikbeweging. De mondmotoriek wordt complexer.

Vanaf dat moment krijgt een speen of duim vaker een troostfunctie. Wanneer speengebruik of duimzuigen langer aanhoudt dan ongeveer één jaar, kan de oorspronkelijke zuigbehoefte overgaan in een zuiggewoonte.

En gewoontes zijn lastiger af te leren dan reflexmatige behoeften.

Wat kan langdurig zuigen beïnvloeden?

Wanneer duimzuigen of speengebruik aanhoudt in peuter- of kleuterleeftijd, kan dit invloed hebben op:

• de stand van de voortanden

• de vorm van de bovenkaak

• lipsluiting

• tongpositie

• slikontwikkeling

Het effect hangt af van:

• de duur

• de intensiteit

• hoe vaak het gebeurt

Niet elk kind ontwikkelt problemen, maar langdurig en intensief zuigen vergroot de kans op veranderingen in tand- en kaakstand.

Tongpers en slikontwikkeling

In het eerste levensjaar is een infantiel slikpatroon normaal. Baby’s slikken dan met een voorwaartse beweging waarbij de tong tegen of tussen de kaken kan drukken. Naarmate een kind groeit en meer vaste voeding krijgt, ontwikkelt dit zich naar een meer opwaarts en volwassen slikpatroon.

Bij sommige kinderen blijft de tong tijdens het slikken tegen of tussen de tanden drukken. Dit noemen we tongpers.

Tongpers kan invloed hebben op:

• de tandstand

• de stand van de kaken

• de vorm van het gehemelte

• de stabiliteit van orthodontische behandelingen

• de spraak (bijvoorbeeld slissen of lispelen doordat de tong tussen de tanden komt tijdens het spreken)

Het is geen bewuste keuze, maar een aangeleerd bewegingspatroon. Zonder begeleiding verandert dit patroon meestal niet vanzelf.

Wat kun je als ouder nu al doen?

Kleine aanpassingen kunnen helpend zijn — mits veilig en passend bij de leeftijd van je kind.

1. Let op mondhouding overdag

Stimuleer:

• lippen zacht gesloten in rust

• ademen door de neus

• een ontspannen tongpositie

Maak er geen constante correctie van, maar een rustige bewustwording.

2. Bouw speengebruik tijdig af

Rond het eerste levensjaar is het verstandig om speengebruik geleidelijk af te bouwen.
Beperk de speen bijvoorbeeld tot slaapmomenten en werk toe naar volledige afbouw.

3. Observeer de ademhaling tijdens slaap

Let op open mond, snurken of onrustige slaap.
Een kort filmpje kan helpen om samen met een professional te beoordelen wat er gebeurt.

4. Mond afplakken: alleen met zorgvuldigheid

Mondtape wordt soms gebruikt om neusademhaling tijdens slaap te stimuleren.

Belangrijk:

• Alleen gebruiken wanneer de neus goed doorgankelijk is.

• Niet bij verkoudheid, allergieën of vergrote amandelen.

• Gebruik speciale, huidvriendelijke mondtape.

• Overweeg dit alleen na overleg met een professional.

Mondtape is geen vervanging van onderzoek naar de oorzaak van mondademhaling.

5. Schakel tijdig expertise in

Soms is advies voldoende. Soms is begeleiding via logopedie of OMFT helpend.

Hoe eerder een patroon wordt herkend, hoe eenvoudiger het vaak te beïnvloeden is.

Tot slot

Mondademhaling, zuiggewoonten en tongfunctie vormen samen een belangrijk, maar vaak onderschat onderdeel van de ontwikkeling van kinderen.

Door hier tijdig aandacht aan te besteden, kan ondersteuning worden geboden die aansluit bij de natuurlijke groei van het kind. Soms is advies voldoende. Soms is gerichte begeleiding nodig.

Het belangrijkste is dat signalen serieus worden genomen en dat ouders weten waar ze terechtkunnen met hun vragen.

Klik voor meer informatie over logopedie of aanmelden